ďťż
Link 1

O zdorach

Historia Zdor

Zdory zostały założone w 1508 roku na prawie chełmińskim przez braci Marka i Jana Stawiskich, przybyłych tu z ziemi łomżyńskiej. W dokumentach z XVI w. Posiada ona nazwę Wilkusy. Zdecydowaną większość stanowili wolni chłopi z Mazowsza.


Zdory były wsią usługową dla osady bartnej Pisz, która leżała na szlaku handlowym prowadzącym z południa do Gdańska. Mieszkańcy wioski dostarczali ryb, płodów rolnych, mięsa i zwierzyny łownej.

Po insurekcji Kościuszkowskiej (1794r.) a także po powstaniu listopadowym (1830r.) i styczniowym (1864r.) władze pruskie nasilały represje germanizacyjne na Mazurach za pomoc Polakom. Wiek XIX na ziemi piskiej charakteryzował się ostrą walką Mazurów w obronie języka polskiego i obyczajów.


Po plebiscycie w 1920r. Zdory znalazły się w Rzeszy Niemieckiej aż do 1945r. W tym czasie wieś była samowystarczalna - była szkoła, wiatrak (młyn), rzeźnia, masarnia, oraz restauracja z pokojami gościnnymi, a nawet elektrownia. We wsi mieszkało kilku bogatych gospodarzy, którzy mieli do pomocy robotników rolnych, którym pracodawcy zapewniali mieszkanie i utrzymanie.

W tym czasie wieś nazywała się Dorren a następnie nazwę tą przekształcono na Sdorren.


Po II wojnie światowej Mazurzy, którzy czuli się Niemcami zaczęli wyjeżdżać do Niemiec (lata 1946 - 1956). W wyniku działań wojennych i grabieży przestały działać instytucje i obiekty, które istniały przed wojną. Wieś zaczynała żyć od nowa. Do Zdor (spolszczona nazwa wsi) zaczęła napływać ludność z polski (powiat Kolno, okolice Łysych i Myszyńca). Napływowa ludność zajmuje gospodarstwa poniemieckie. Trudni się rolnictwem. W późniejszym czasie przez kilka lat na terenie wsi działa spółdzielnia produkcyjna. Po jej rozwiązaniu wieś nadal ma charakter rolniczy, z tym że są to już rolnicy indywidualni.


Od 1 września od 1946r. rozpoczęła działalność szkoła, w budynku po szkole niemieckiej. W latach 60-tych w wyremontowanej świetlicy powstaje klub "Rolnika", punkt biblioteczny później przeznaczony w bibliotekę wiejską. W tym czasie funkcjonuje także ośmioklasowa szkoła podstawowa. Działa również sklep GS, który zaopatruje ludzi w produkty codziennego użytku. Rozwija się komunikacja PKS. W 1982r. W latach 70-tych i 80-tych wieś przeżywa rozkwit kulturalny. Oprócz działającego klubu "Rolnika" i biblioteki działa prężnie zespół artystyczny. Wieś jest gospodarzem dożynek wojewódzkich.


    W obrębie miejscowości do tej pory poznano cztery stanowiska archeologiczne:
  • osada wielokulturowa, ok. 70-80 m po lewej stronie drogi od Zdor na Szeroki Ostrów (głównie zabytki ceramiczne z początków naszej ery).
  • dwa cmentarzyska z okresu lateńskiego i wpływów rzymskich
  • wczesnośredniowieczne grodzisko zwane Górą Zamkową, ok. 1,5 - 2 km od Zdor w obrębie półwyspu Szeroki Ostrów.
  • Wszystkie te prehistoryczne stanowiska wskazują na rozwój osadnictwa regionie wsi już na przełomie er, więc w czasach, gdy w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich zamieszkiwały już ludy bałtyjskie. Użytkownikami wspomnianych wyżej obiektów byli najprawdopodobniej Galindowie.


    W 2000r. Zostaje zlikwidowana szkoła podstawowa, jedyny ośrodek kultury we wsi. Obecnie wieś zmieniła już swoje oblicze, staje się wsią turystyczną: powstają działki rekreacyjne nad jeziorem Śniardwy i Seksty. Zaczynają funkcjonować tu gospodarstwa agroturystyczne, a nad jeziorami liczne pola namiotowe.